Ανοικτή πρόσβαση

 

Ανοικτή Πρόσβαση είναι η ελεύθερη, άμεση, διαρκής και απαλλαγμένη από τέλη και από τους περισσότερους περιορισμούς πνευματικών δικαιωμάτων, διαδικτυακή πρόσβαση σε ψηφιακό ακαδημαϊκό και επιστημονικό περιεχόμενο. Οι χρήστες μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα το διαθέσιμο υλικό για ερευνητικούς, εκπαιδευτικούς και άλλους σκοπούς. Η Ανοικτή Πρόσβαση βελτιώνει την ποιότητα της έρευνας, επιταχύνει την επιστημονική πρόοδο και ενισχύει την καινοτομία.

Η αλλαγή τα τελευταία χρόνια στον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας είχε ως αποτέλεσμα στην ανάδειξη ενός νέου όρου, αυτού της Ανοικτής Επιστήμης καθώς και νέων πολιτικών.

 

Σταθμοί για την Ανοικτή Πρόσβαση είναι η πρωτοβουλία της Βουδαπέστης  και η Διακήρυξη (2002), καθώς και η Διακήρυξη του Βερολίνου στη γνώση των Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών (Οκτώβριος 2003).

 

Η Ανοικτή Πρόσβαση στις δημοσιεύσεις και πιο πρόσφατα η Ανοικτή Πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα αποτελούν τις περισσότερο γνωστές πηγές της Ανοικτής Επιστήμης.

 

Οι σημαντικές πρωτοβουλίες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) είναι η Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (2012) για την «Πρόσβαση στην επιστημονική πληροφορία και τη διαφύλαξή της». Στο πλαίσιο ειδικότερα του Ορίζοντα 2020 υιοθετήθηκε πιλοτική δράση για Ανοικτή Πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα στα οποία βασίζονται δημοσιεύσεις σε συγκεκριμένες θεματικές περιοχές. Από το 2017 και εξής προβλέπεται πλέον η υποχρέωση παροχής Ανοικτής Πρόσβασης στα ερευνητικά δεδομένα για όλες τις θεματικές περιοχές (με την πρόβλεψη ρήτρας εξαίρεσης).

 

Πράσινος & Χρυσός δρόμος Ανοικτής Πρόσβασης

 

Ως «Πράσινος δρόμος», ονομάζεται η αυτό-απόθεση όπου ο συγγραφέας αναρτά στο ηλεκτρονικό αποθετήριο ψηφιακό αντίγραφο της δημοσίευσης του (άρθρο σε περιοδικό σε μορφή προ ή μετα-δημοσίευσης, κεφάλαιο βιβλίου, πτυχιακή εργασία κτλ.). Αυτή η διαδικασία ονομάζεται και αυτο-αρχιοθέτηση (self-archive). Οι πολιτικές των εκδοτών για την αυτό-απόθεση μπορούν να αναζητηθούν μέσω του Sherpa-Romeo

 

Ως «Χρυσός Δρόμος» ονομάζεται όταν η δημοσίευση γίνεται άμεσα ανοικτά προσβάσιμη κατόπιν δημοσίευσης της σε επιστημονικό περιοδικό Ανοικτής Πρόσβασης. Το κόστος (Article Processing Charges/APC) που σχετίζεται με τη δημοσίευση καλύπτεται είτε από τον συγγραφέα μέσω των τελών έκδοσης  ή μέσω της κάλυψης τους από τρίτους, όπως είναι οι χρηματοδότες έρευνας. Άλλη λύση είναι να δημοσιεύεται σε εκδότες όπου ο ΣΕΑΒ έχει εξασφαλίσει έκπτωση ή και απαλλαγή.

Ο ΣΕΑΒ εργαζόμενος για την Ανοικτή πρόσβαση στηρίζει και προωθεί τη δημοσίευση σε επιστημονικά περιοδικά στους παρακάτω Εκδότες:

Royal Society of Chemistry: Πρόσβαση σε πλήρες κείμενο περιοδικών και συγκεκριμένος αριθμός δημοσιεύσεων ανοικτής πρόσβασης σε περιοδικά Χημείας

Open Library of Humanities: Συμμετοχή (membership) για δημοσιεύσεις σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης σε περιοδικά των ανθρωπιστικών επιστημών. Δείτε το δελτίο τύπου του OLH 

SCOAP3: Συμμετοχή (membership) για δημοσιεύσεις ανοικτής πρόσβασης σε περιοδικά της φυσικής υψηλής ενέργειας.

Oxford University Press: Προπληρωμένος λογαριασμός για συγκεκριμένο αριθμό δημοσιεύσεων σε ένα διεπιστημονικό εύρος περιοδικών.

Cambridge University Press: Πρόσβαση σε πλήρες κείμενο περιοδικών του εκδότη και συγκεκριμένος αριθμός δημοσιεύσεων ανοικτής πρόσβασης σε ένα διεπιστημονικό εύρος περιοδικών

Elsevier: 10% έκπτωση για τους συγγραφείς στο κόστος δημοσίευσης σε ένα διεπιστημονικό εύρος περιοδικών.. Η συμφωνία ήδη εφαρμόζεται αναδρομικά για το 2019-2021 με έκπτωση 10% στα τέλη δημοσίευσης (Article Processing Charges – APCs) για όλους τους Έλληνες ερευνητές που είναι corresponding authors και δημοσιεύουν στα περιοδικά του Elsevier. Περισσότερες πληροφορίες για την εν λόγω συμφωνία παρακαλώ επικοινωνήστε με την Βιβλιοθήκη

Emerald: 10% έκπτωση για τους συγγραφείς στο κόστος δημοσίευσης σε ένα διεπιστημονικό εύρος περιοδικών.

IEEE: 10% έκπτωση για τους συγγραφείς στο κόστος δημοσίευσης σε περιοδικό της επιστήμης πληροφορικής.

Wiley: 10% έκπτωση για τους συγγραφείς στο κόστος δημοσίευσης σε ένα διεπιστημονικό εύρος περιοδικών.

Δείτε επίσης στην ιστοσελίδα του ΣΕΑΒ αναλυτικά τις Συμφωνίες Ανοικτής Πρόσβασης.

Δείτε το φυλλάδιο για την Ανοικτή πρόσβαση του ΣΕΑΒ-ΟΑ  για τους Έλληνες Ερευνητές!!

Για την επιλογή ενός έγκυρου περιοδικού Ανοικτής Πρόσβασης οι ερευνητές παροτρύνονται να χρησιμοποιούν τα ακόλουθα σημεία ελέγχου

  • Directory of Open Access Journal το περιοδικό περιλαμβάνεται στο Ευρετήριο περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης (DOAJ)
  • Open Access Scholarly Publisher’s Association (OASPA) έλεγχος ότι ο εκδότης είναι μέλος Ανοικτής πρόσβασης
  • Professional Code of Contact όταν το περιοδικό ακολουθεί το OASPA
  • Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing κριτήρια αξιολόγησης και βέλτιστες πρακτικές για την έκδοση.

Με ψήφισμά της η  71η Σύνοδος Πρυτάνεων  που έγινε 30-11-2012 με ψήφισμά της υιοθέτησε τις πολιτικές της Ανοικτής Πρόσβασης και υπέγραψε τη Διακήρυξη του Βερολίνου. Με το ψήφισμα αυτό παροτρύνει τα ιδρύματα να αναλάβουν σχετικές πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία ιδρυματικών αποθετηρίων ανοικτής πρόσβασης και κατάθεση εργασιών σε αυτά, δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της ακαδημαϊκής κοινότητας για ζητήματα ανοικτής πρόσβασης, και παρότρυνση των ερευνητών για δημοσίευση σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης. Οι αποφάσεις και προτάσεις αυτές αναμένεται να επηρεάσουν τις εξελίξεις στον χώρο της ανοικτής πρόσβασης στη χώρα μας.

Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών με διακήρυξή του ενθαρρύνει τις πολιτικές Ανοικτής πρόσβασης στη Ελλάδα.

Για νομικά θέματα αναζητήστε στην Υπηρεσία Νομικής Συμβουλευτικής για θέματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας του HEAL Link.

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 για την Ανοικτή Πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα εισήγαγε πιλοτική δράση (σε επιλεγμένες θεματικές περιοχές) για την Ανοικτή Πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα με στόχο την βελτίωση και ενίσχυση της πρόσβασης και της χρήση από τρίτους των επιστημονικών δεδομένων που παράγονται στο πλαίσιο των έργων που χρηματοδοτεί. Οι ερευνητές καλούνται να ακολουθήσουν τις παρακάτω πρακτικές:

  • Κατάθεση των δεδομένων κατά προτίμηση σε αποθετήριο δεδομένων (θεματικά, ιδρυματικά ή γενικά)
  • Λήψη μέτρων προκειμένου να είναι δυνατή η πρόσβαση, εξόρυξη, αναπαραγωγή και διάχυση (χωρίς κόστος για χρήση από τρίτους) των δεδομένων.

Οι ερευνητές καλούνται παράλληλα να παρέχουν πληροφορίες, μέσω του αποθετηρίου που αναρτούν (Ιδρυματικό, Εθνικό, κλπ) για τα εργαλεία που απαιτούνται για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων (πχ. ειδικό λογισμικό, πρωτόκολλα κτλ.).

Ενδιαφέροντες ιστότοποι :

  • Helix National Repository : To HELIX είναι μια οριζόντια ψηφιακή υποδομή για την υποστήριξη της έρευνας. Αποτελεί μια αυτόνομη υπολογιστική υποδομή νέφους και προσφέρει στην επιστημονική κοινότητα της χώρας υπηρεσίες ανοικτής πρόσβασης και διαμοιρασμού δεδομένων.Προσφέρει ακόμα χαμηλού κόστους υπηρεσίες διαχείρισης και επεξεργασίας δεδομένων για διαφορετικές επιστημονικές περιοχές.
  • OpenAIRE
  • ATHENA -OpenAIRE in GREECEOpenAIRE